به گزارش همدان پرس؛ رییس بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا با تأکید بر ضرورت بازخوانی مفهوم «اخلاق فتوت» گفت: در جامعه امروز اخلاق فتوت به شدت مورد نیاز است اخلاقی که همزمان واجد عاطفه و عقلانیت است.
دکتر انشاءالله رحمتی در این نشست با اشاره به نقش حماسه در شرایط جنگ بیان کرد: در شرایط جنگی آنچه انسان را حفظ میکند حماسه است که در طول تاریخ ما تداوم داشته و این حماسه، اخلاق دارد و حماسهای معرفتی و ذیل عقل عملی است.
رحمتی ادامه داد: برای سنجیدهتر شدن رفتارها نیاز به تأمل داریم و خمودگی، بیاعتنایی و بیتفاوتی سم مهلکی است. فردوسی چه در خودآگاه و چه ناخودآگاه امروز نیز بیش از همیشه حرف دارد و از طرفی روح فتوت را مولانا به زیباترین شکل بیان کرده است.
وی با بیان اینکه امام علی(ع) برای ایرانیان شیرخدا و نماد فتوت و جوانمردی است، گفت: او را به عنوان «فتی» یا جوانمرد میشناسند. شجاعت در اخلاق از جنس فضیلت است و در اخلاق ارسطویی نیز بحث فضیلت و رذیلت مطرح است و انسانی شجاع است که بداند کجا باید بترسد و کجا نترسد.
این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه مولانا در تبیین اسلام ایرانی افزود: مولانا بهترین بیانکننده این سنت است و توصیفاتی که از امام علی(ع) دارد تا امروز کسی به آن شکل بیان نکرده است. انسان آرمانی ایرانیان در امام علی(ع) تجلی یافته و نیز مثنوی جایگاه مهمی در خودشناسی ما دارد.
رحمتی در ادامه به فلسفه اخلاق پرداخت و گفت: دانشی به نام فلسفه اخلاق وجود دارد. اخلاق در سه حوزه اخلاق توصیفی، هنجاری و فرااخلاق بررسی میشود که اخلاق هنجاری به معیارها و نرمها میپردازد.
وی افزود: سقراط میگوید زندگی نیازموده ارزش زیستن ندارد و انسان باید رفتار خود را توجیه کند. در برهان باید به پذیرش رفتار درست رسید. سقراط قدیس و حامی اخلاق است و پیامبر(ص) میفرماید اگر اخلاق نباشد بقیه چیزها وجود ندارد.
رحمتی درباره اخلاق تصریح کرد: در اخلاق هنجاری دو ساحت اخلاق کنش و اخلاق منش وجود دارد. فیلسوفان مدرن مانند کانت بر اخلاق کنش تأکید دارند که شبیه نظام حقوقی است اما در اخلاق فضیلت یا اخلاق منش که اخلاق ارسطویی است شخصیت و درون انسان اهمیت دارد.
وی تصریح کرد: در اخلاق فضیلت، انسانها بر اساس منش قضاوت میشوند و نوعدوستی و حس فضیلت درونی اهمیت دارد و انسان بافضیلت در همه شرایط چه جنگ و چه صلح یکسان رفتار میکند.
رئیس بنیاد علمی و فرهنگی بوعلیسینا با تأکید بر اینکه اخلاق فتوت بالاترین سطح اخلاق است، گفت: اخلاق فتوت علم باطن است و اخلاق فضیلت باطنِ باطن است که در این سطح ندایی فراتر از تکلیف وجود دارد که انجام ندادنش نکوهشپذیر نیست.
وی افزود: در نگاه آرمانی وجه دینی، معنوی و قدسی فراتر از نرمها قرار میگیرد و برخی این سطح را نوعی قهرمانگرایی میدانند، اما اخلاق باید عمق بیشتری پیدا کند.
رحمتی با اشاره به موضوع ملاحظه اخلاقی گفت: در فلسفه اخلاق، ملاحظه اخلاقی به معنای مراعات حال دیگران است. در نگاه امروز اخلاق در خدمت انسان تعریف میشود نه انسان در خدمت اخلاق و همه چیز به انسان ختم میشود اما این پرسش مطرح است که آیا اخلاق فقط برای انسان است؟
وی ادامه داد: دایره ملاحظات اخلاقی باید گستردهتر شود. در بهترین حالت در اخلاق متعارف تنها حقالناس را به رسمیت شناختهایم در حالی که حق نفس و حقالله نیز نسبت به خود و خداوند مطرح است.
رحمتی با اشاره به متون فتوتنامهها گفت: در کتابهایی مانند فتوتنامه سلطانی پرسیده میشود فتوت چیست؟ پاسخ امانتداری نفس است، یعنی نفس را پاک بگیری و پاک بازگردانی.
وی تأکید کرد: تا زمانی که انسان با خود آشتی نکند و در صلح نباشد با دیگران نیز صلح نخواهد کرد. امانتداری نسبت به خود مقدمه امانتداری نسبت به دیگران است.
رحمتی افزود: در اخلاق فتوت قاعده وفای به عهد اهمیت اساسی دارد و اگر به عهد وفادار نباشیم اخلاقی نخواهیم بود.
وی با اشاره به جایگاه فتوت در متون دینی و تاریخی گفت: در تاریخ قدسی انبیا نیز اخلاق مورد توجه بوده است. خداوند حضرت ابراهیم(ع) را نیز «فتی» خطاب میکند یعنی جوانمرد. فتوت به معنای جوانیِ سن نیست، بلکه جوانیِ بخت و روح است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: اصحاب کهف نیز جوانمرد معرفی شدهاند و حضرت ابراهیم(ع) را «ابوالفتیان» میدانند.
رحمتی با اشاره به سطوح حماسه در اخلاق فتوت اظهار کرد: زندگی در این نگاه سه سطح دارد حماسه پهلوانی، اخلاقی و عرفانی. پهلوانی به معنای جسارت و عمل است اما از اخلاق فراتر نمیرود.
وی افزود: حماسه عرفانی در دایره اخلاق نمیماند و شخصیت امام علی(ع) هم جوانمرد و هم عارف کامل است بهگونهای که پیش از مرگ در معنایی عارفانه به شهادت رسیده است.
رییس بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا با اشاره به اندیشه سهروردی گفت: سهروردی بنیانگذار فلسفه اشراق، حکمت خود را فلسفه خسروانی مینامد و در شاهنامه کیخسرو را نماد حماسه اخلاقی میداند. در این نگاه تعلق نداشتن به دنیا ارزش است و حتی اسفندیار بهعنوان پیروز حقیقی معرفی میشود.
وی در پایان تأکید کرد: اخلاق فتوت امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است اخلاقی که هم عاطفه دارد و هم عقلانیت.
رحمتی در پایان عنوان کرد که شهادت تنها به معنای از دنیا رفتن نیست، بلکه عالمانی که در خدمت خلقاند نیز هر روز در معنایی شهید میشوند.
