به گزارش همدان پرس؛ حمیدرضا حقنظری با اشاره به تغییر مفهوم گردشگری در جهان گفت: امروز اصل اول گردشگری، حفاظت از طبیعت است. مردم برای دیدن طبیعت واقعی از شهرها خارج میشوند، نه برای دیدن فضاهای آسفالتی و مصنوعی.
تخریب هویت همدان؛ از منظر کوهستان تا رودخانهها
این فعال محیطزیست با بیان اینکه همدان در سالهای اخیر هویت تاریخی و طبیعی خود را از دست داده، افزود: شهرداری همدان منظر کوهستان را فروخت و اکنون نوبت به میراث طبیعی رسیده است. رودخانهها را میخواهند بپوشانند یا تغییر کاربری دهند؛ کاری که در هیچ جای دنیا پذیرفته نیست.
او تأکید کرد که همدان در مقایسه با استانهای همجوار مانند کردستان و کرمانشاه بیشترین آسیب را به عرصههای طبیعی خود وارد کرده و این موضوع باعث شده شهر برای مسافران «مصنوعی و بیهویت» به نظر برسد.
ارزش زیستی رودخانه و تهدیدهای جدید
حقنظری رودخانههای همدان را زیستگاهی زنده و ارزشمند توصیف کرد و گفت: این رودخانه مأمن پرندگان شکاری، جغد شاهبوف، دارکوب، بلبلها، خزندگان و پستانداران حاشیه همدان است. این چرخه زیستی برای سلامت اکولوژیک شهر حیاتی است.
وی افزود که این زیستگاه با وجود ورود فاضلاب، تصرف باغداران و تخریبهای متعدد، همچنان زنده است و تصاویر و ثبتهای فراوانی از حیاتوحش آن وجود دارد.
انتقاد از طرحهای شهرداری
مسئول کمیته محیطزیست هیئت کوهنوردی استان همدان با اشاره به ناتوانی شهرداری در نگهداری پارکهای موجود گفت: شهرداری حتی از نگهداری یک سرویس بهداشتی تمیز در پارکها عاجز است، اما در عرصههای طبیعی اصرار دارد دخالت کند. طبیعت نیازی به ساختوساز ندارد؛ فقط باید حفاظت شود.
وی تأکید کرد که هزینهکردهای سنگین برای تبدیل عرصههای طبیعی به فضاهای مصنوعی غیرضروری و مشکوک است و افزود: فعالان محیطزیست این اقدامات را بهشدت نادرست میدانند و در صورت لزوم اعتراض خود را به گوش همه خواهند رساند.
درخواست از مسئولان
این فعال محیطزیست از مسئولان خواست: از هرگونه تغییر شکل رودخانهها و عرصههای طبیعی خودداری کنند، تنها به پاکسازی، احیا و کاهش آلودگیها بپردازند و مسئولیت فرهنگسازی و حفاظت را به مردم و نهادهای مردمی بسپارند
مسئول کمیته محیطزیست هیئت کوهنوردی استان همدان در پایان هشدار داد: شهرداری با ندانمکاری یا شاید دانسته، به رودخانه آسیب زده و تصویری ناخوشایند از آن ایجاد کرده است. ادامه این روند، ضربهای جبرانناپذیر به طبیعت همدان خواهد بود.
رودخانه تاریخی گنجنامه؛ رگی حیاتی که زیر سایه تغییرات امروز کمرنگ شده است
بررسی اسناد تاریخی و روایتهای محلی نشان میدهد رودخانهای که امروز در مسیر دانشگاه بوعلی سینا جریان دارد، در گذشته یکی از مهمترین شریانهای حیاتی همدان بوده؛ رودخانهای که با نامهای «تبنابر»، «گنجنامه» و «راه میانبُر» شناخته میشده و نقش مهمی در کشاورزی، آسیابها و مسیرهای ارتباطی منطقه داشته است.
بر اساس نوشتههای پژوهشگرانی همچون گروسین و زندهیاد اذکایی، رودخانهای که امروزه در محدوده جنوب غربی همدان جریان دارد، در گذشته با نام «تبنابر» شناخته میشده و بعدها به دلیل قرار گرفتن در مسیر کتیبههای هخامنشی، «رودخانه گنجنامه» نام گرفته است. این رودخانه از دیرباز یکی از محورهای اصلی حیات در منطقه بوده و حاشیه آن محل شکلگیری باغات، مزارع و آسیابهای متعدد بوده است.
در مسیر این رودخانه، بقایای یکی از آسیابهای قدیمی همچنان قابل مشاهده است؛ آسیابی که سنگ آن—هرچند شکسته—در حاشیه مسیر منتهی به انتهای محدوده دانشگاه بوعلی سینا باقی مانده و یادگاری از دورهای است که مردم از آب این رودخانه برای آسیاب گندم و حتی شستوشوی اسپرون استفاده میکردند.
این رودخانه از پیوند چشمههای کوههای تاریکدره، آبشار گنجنامه، قلههای کلاغلان و ارتفاعات کیوارستان شکل میگیرد و در گذشته تا شمالیترین نقاط شهر امتداد داشته و به رودهای دیگر متصل میشده است. به گفته کارشناسان، این رودخانه یکی از «رگهای حیاتی همدان» به شمار میرفته و زندگی در حاشیه آن جریان داشته است.
از منظر تاریخی، مسیر این رودخانه نقش مهمی در راههای ارتباطی نیز داشته است. روایتها نشان میدهد که این مسیر، راه میانبُری برای حرکت به سمت نواحی جنوبی و گذر از مسیر شاهی و آتشکده بهرام بوده است. همچنین سرچشمههای این رودخانه در دوره هخامنشیان بهعنوان تفرجگاه مورد استفاده قرار میگرفته و وجود کتیبههای گنجنامه در بالادست آن، اهمیت تاریخی این محدوده را دوچندان میکند.
با وجود پیشینه غنی و نقش حیاتی این رودخانه در تاریخ همدان، بخشهایی از آن در سالهای اخیر دستخوش تغییر، تخریب یا کمتوجهی شده است. کارشناسان بر این باورند که حفاظت از این میراث طبیعی و تاریخی، نیازمند برنامهریزی دقیق و توجه جدیتر نهادهای مسئول است.
*فاطمه کاظمی
