به گزارش همدان پرس؛ چندی پیش «صاحب محمدیانمنصور» عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینا با تحلیل تصویر هوایی سال ۱۳۳۵، پرده از شواهد یک قلعه استراتژیک در ورودی منطقه حیدره بالای شهر همدان برداشت.
به گفته محمدیانمنصور این قلعه ساختاری مستطیلی حدود ۸۰×۱۰۰ متر دارد و مساحت تقریبی آن ۴ تا ۵ هزار مترمربع و منطبق بر الگوی قلعههای نظامی باستان است. دیوارهایی با ضخامت ۲.۵ تا ۴ متر و ارتفاع ۶ تا ۹ متر، همراه با ۴ برج دیدهبانی مدور در گوشهها به ارتفاع ۸ تا ۱۲ متر برای حذف نقاط کور در آن دیده میشود. محل قرارگیری قلعه روی پشتهای مرتفع بهمنظور کنترل معبر غربی همدان است و نقش دژ پیشآگاهی برای هگمتانه دارد.
با انتشار این خبر برخی فعالان میراث فرهنگی از ضرورت ورود میراث فرهنگی برای شروع کاوشهای میدانی و تعیین عرصه و حریم این محوطه صحبت کردند و در فضای مجازی عنوان شد این محوطه در اسفند سال ۱۳۸۵ با عنوان «تپه حیدره» در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است و ثبت ملی این اثر، مانعی مهم برای ادامه ساختوساز پروژه معروف به حوزه علمیه در کنار این اثر بوده، تا جایی که هنوز پروژه بحث برانگیز کنار آن هنوز تعطیل است. همچنین در بعضی کانالهای خبری گفته شده در پرونده ثبتی آمده است: «برآوردهای اولیه نشان میدهد این تپه در دوره میانی اسلامی، یعنی حدود هزار سال پیش، مورد استفاده بوده؛ هرچند تعیین قدمت دقیق به کاوشهای باستانشناسی نیاز دارد.
به همین دلیل کارشناسان خواستار تأمین اعتبارات شهری برای کاوش این محوطه هستند تا ابعاد تاریخی آن روشنتر شده و ظرفیتهای گردشگری و میراثی این اثر بیش از پیش آشکار شود.
محوطه قلعه تاریخی کنار حوزه علمیه حیدره ثبت ملی نشده است
اما معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان با تکذیب ادعاهای مطرحشده مبنی بر ثبت ملی بودن محوطه مجاور ساختوساز حوزه علمیه، میگوید: این منطقه در فهرست آثار ملی کشور به ثبت نرسیده است.
«حمید حیدری» با اشاره به بررسیهای کارشناسی و نقشههای هوایی منطقه اظهار میکند: بقایای انتصابی به قلعه قدیمی در این محدوده، بر اساس بررسیهای میدانی و تصاویر ماهوارهای، عملاً از بین رفته و اثری از آن باقی نمانده است. آنچه در اخبار و شایعات اخیر پیرامون تاریخی بودن ساختوساز این بنا مطرح شده صحت ندارد و این ملک جزو فهرست آثار ثبتی میراث فرهنگی نیست.
وی با اشاره به احتمال وقوع خطا در برخی اظهارنظرهای کارشناسی میافزاید: ممکن است تشابه اسمی یا اشتباه در موقعیت مکانی باعث این سوءتفاهم شده باشد؛ چراکه در آن محدوده، «تپه حیدره» به عنوان یک اثر ثبتی وجود دارد، اما با محل ساختوساز مورد بحث فاصله داشته و ساختار کاملاً مجزایی دارد.
معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان خاطرنشان میکند: چنانچه محوطهای در فهرست آثار ملی ثبت شده باشد، پیش از هرگونه ساختوساز از میراث فرهنگی استعلام میشود و در صورت ثبت بودن، مجوز احداث داده نخواهد شد؛ از اینرو متوقف شدن یا حواشی ایجادشده پیرامون این بنا ارتباطی با مسئله ثبت ملی آن ندارد.
قلعه تاریخی ظرفیت تبدیل شدن به مجموعه گردشگری دارد
با وجود اظهارات حیدری، محمدیان منصور؛ عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلیسینا همدان، در این خصوص اظهار میکند: بسیاری از کشفیات باستانشناسی و مطالعات تاریخی نشان میدهد این اثر دارای قدمت قابل توجهی است و در مسیر کاروانها و بهعنوان پناهگاه یا بنای مرتبط با دورههای مختلف تاریخی مورد استفاده قرار میگرفته است.
وی با اشاره به نوع و سطح تخریب اثر میگوید: بررسیها نشان میدهد این بنا احتمالاً در دورههای مختلف، بهویژه اوایل دوره اسلامی و نیز در جریان درگیریهای نظامی قرن نوزدهم میلادی، آسیب دیده است. تخریبها عمدتاً ناشی از گذر زمان، استفادههای بعدی و برخی اتفاقات تاریخی بوده و نمیتوان آن را صرفاً به دورههای متأخر اقتصادی نسبت داد.
محمدیان منصور در واکنش به برخی ادعاها مبنی بر استفاده از مصالح این بنا در ساخت حوزه علمیه تأکید میکند: این موضوع از سوی افراد مطلع تکذیب شده و شواهد موجود نیز آن را تأیید نمیکند.
وی میافزاید: گزارشهایی در این زمینه تهیه شده اما به نظر میرسد کار مستندسازی و حفاظت بهصورت کامل و دقیق انجام نشده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به موقعیت استراتژیک قلعه خاطرنشان کرد: این اثر میتواند به یک مجموعه گردشگری مناسب تبدیل شود و با سیاستهای توسعه گردشگری مذهبی، طبیعی و تاریخی شهر همخوانی دارد.
وی پیشنهاد میکند برای روشن شدن بیشتر موضوع با مسئولان وقت و کارشناسان مرتبط گفتوگو شود و مطالعات تکمیلی صورت گیرد.
محمدیان منصور در پایان تأکید میکند که حفظ این قلعه و جلوگیری از تخریبهای بیشتر علاوه بر ارزش تاریخی، میتواند به توسعه گردشگری پایدار در منطقه کمک کند.
-------------------------
خبرنگار: فاطمه کاظمی
