به گزارش همدان پرس؛ در این گزارش به معرفی خانگرمز تویسرکان، لشگردر ملایر، گلپرآباد ملایر، ملوسان نهاوند، آلمابلاغ اسدآباد و شراء در همدان میپردازیم و امیدواریم در سفر عیدانه خود به همدان تماشای این مناطق زیبا را از دست ندهید.
شراء همدان
منطقه حفاظت شده شراء در فاصله 45 کیلومتری شرق همدان و در محدوده جغرافیایی تا 34 درجه و 42 دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این منطقه با سیمایی کوهستانی و تپه ماهوری به لحاظ طبیعت بکر، پوشش گیاهی مناسب و سیمای طبیعی آن از زیستگاههای اصلی قوچ و میش ارمنی استان همدان محسوب میشود.
منطقه شراء در نزدیکی شهر ملایر با وسعتی بیش از 10 هکتار که در سال 89 با تصویب شورای عالی محیط زیست به عنوان منطقه حفاظت شده به مناطق تحت مدیریت سازمان محیط زیست پیوسته است و طبق آگهی رسمی در سال 78 ممنوعیت شکار در آن اعلام شده است.
از نظر تقسیمبندی اقلیمی این حوزه در منطقه نیمهخشک سرد قرار گرفته است و متوسط بارندگی سالیانه آن بین 350 تا 450 میلیمتر در سال است و به طور متوسط حجم بارش سالانه آن در حدود 10 میلیون متر مکعب برآورد میشود. میانگین درجه حرارت سالیانه منطقه 14 درجه سانتیگراد است. براساس لگبادهای ترسیمشده، چیرگی باد در منطقه در جهت غربی است و به تفکیک فصول در طی سال گاه دچار تغییرات کوتاهمدت میشود.
با توجه به بررسی منابع موجود و بازدیدهای صورتگرفته در محدوده، تعداد 172 تیپهای اراضی دشتهای آبرفتی دامنهای، فلاتها و واریزههای بادبزنیشکل و آبرفتهای بادبزنی در این منطقه شناسایی شده است.
در مجموع خارشتر، شیرینبیان، خارزره، درمنه، جاروهند، ورک، بومادران، تلخه، گون، شیرتیزیک، ختمی، شقایق، علف گوسفند، گل گندم، گوشبره، کلاه میرمن، گل چایی، جغجغه و ختمی از عمدهترین گونههای گیاهی منطقه حفاظتشده شراء هستند.
در برخی از بخشهای منطقه نیز گونههای درختی دستکاشتهشده مشاهده میشود که از آن جمله میتوان به درختان گردو، گیلاس، زردآلو، انگور، سیب، توت، نارون، زبان گنجشک، بید و سرو خمرهای اشاره کرد.
اطلاعات جمعآوریشده در خصوص فون جانوری منطقه مورد نظر نیز بیانگر این است که پرندگان این زیستگاه چهره غالب جانوری منطقه را تشکیل میدهند. گونههای کوهزی همچون عقاب طلایی و کبک معمولی فراوانترین پرندگان این منطقه هستند. دسته سبکبالان نیز در بین تمامی گونهها متنوعترین دسته شناساییشده هستند. فون پرندگان در منطقه متأثر از دو دسته گونههای بومی و مهاجر است.
کبک، تیهو، سنگ چشم خاکستری، سبزقبا، دمجنبانک ابلق، دلیجه معممولی، هما، سارگپه، کرکس، قرقی، طرلان، شاهین، بحری، بالابان، لاچین، حوامیل خاکستری، پرستوی معمولی، سار و بلبل از جمله پرندگان موجود در زیستگاههای منطقه هستند.
پستانداران منطقه نیز عمدتا گونههای سازگار با مناطق سرد کوهستانی هستند. گرگ، کفتار، قوچ و میش شاخصترین گونههای پستاندار منطقه شراء هستند. شغال، روباه، راسو، زرده پره رودک، خرگوش، خارپشت ایرانی، حفار و انواع موشها از جمله دیگر پستانداران مهم این منطقه به شمار میروند. خزندگان این زیستگاه نیز در دو گروه مارها و سوسمارها یا مارمولکها قابل تقسیم هستند. اگامای قفقازی و خزندگان گرزهمار پرجمعیتترین خزندگان منطقه و مارهای دشتیزی و آگاما و لاکپشت مهمیز راره شاخصترین خزندگان منطقه به حساب میآیند.
به علت نبود زیستگاههای آبی قابل توجه از فون جانوری دوزیستان و ماهیها در منطقه دیده نمیشوند با این حال گاه دوزیستان در آبگیرهای فصلی و برکههای حاشیه روستای مسلمآباد قابل مشاهده هستند. از دوزیستان نیز میتوان گونههای وزغ معمولی و قورباغه تالابی را مشاهده کرد.
ملوسان نهاوند
منطقه حفاظتشده ملوسان در فاصله ۲۴ کیلومتری شمال غربی شهرستان نهاوند، در محدوده طول جغرافیایی ۴۸ درجه و ۱۸ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۴۲ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۴۲ دقیقه شمالی در استان همدان واقع شده است.
کمترین ارتفاع موجود در منطقه در حدود ۱۶۰۰ متر از سطح دریا (واقع در جنوب غربی منطقه) و مرتفعترین نقطه دارای ارتفاع ۲۹۱۰ متر از سطح دریا (در قله کوه شادمانه) در حدود مرکز منطقه واقع است.
از نظر تقسیمبندی حوزههای آبریز اصلی کشور، در حوزه آبریز کرخه، زیر حوزه گاماسیاب و واحدهای هیدرولوژیک ملایر و نهاوند – شیوان قرار گرفته است. در منطقه مذکور تعداد دوازده دهنه چشمه با دبیهای گوناگون موجود است که از مهمترین آنها میتوان چشمههای دوزخ دره، لیساب، اسماعیلخانی، دره بید و موناک را نام برد. در واقع این منطقه دارای کمترین مشکل کمآبی در بین مناطق استان همدان است.
در داخل منطقه حفاظتشده ملوسان ۲ آبادی (سیاه دره و شادمانه) وجود دارد. در حاشیه منطقه هم آبادیهای بابا کمال، گل زرد، هرهره، قشلاق نجف، میانگران، طایفه، ملوسان و ده سرخه قرار دارد. در آبادیهای مورد نظر پرجمعیتترین طبقه سنی به افراد ۱۵ تا ۶۴ سال اختصاص دارد که شامل دو هزار و 351 نفر است. این جمعیت نشان میدهد که حدود نیمی از جمعیت منطقه جمعیت جوان و رو به رشد بوده و خواهان امکانات هستند و در صورتیکه شغل و امکانات برای آنها در نظر گرفته نشود مهاجرت خواهند کرد. کمجمعیتترین طبقه سنی مربوط به افراد ۶۵ سال و بیشتر است.
از بین فعالیتهای اقتصادی کشاورزی و دامداری، صنعت و خدمات، بخش کشاورزی در نقاط روستایی شهرستان نهاوند بیشترین تعداد افراد شاغل را به خود اختصاص داده است. اغلب مردم روستاهای داخل منطقه و همجوار با آن به کار کشاورزی و دامداری مشغول هستند. همچنین قسمتی از اراضی ملی توسط اداره منابع طبیعی در غالب طرحهای مرتعداری به دامداران واگذار شده است. سهم مشاغل صنعتی در نقاط روستایی شهرستان نهاوند در مقایسه با سهم فعالیتهای کشاورزی در رده پایینتری قرار میگیرد.
زمینههای اشتغال در خصوص صنایع دستی در شهرستانهای فراگیر روستاهای منطقه ملوسان بسیار متنوع است. بسیاری از این فرآوردههای دستی از شهرتی بسزا در سطح کشور برخوردار است. حتی برخی از صنایعدستی آن مانند صنعت سفالگری، ارزش صادراتی در مقیاس جهانی دارد. صنایع دستی در مناطق روستایی شهرستان نهاوند شامل فرش دستباف و صنایع چوبی است. فعالیتهای معدنی نیز در منطقه وجود دارد.
بر طبق بررسیهای صورتگرفته در منطقه حفاظتشده ملوسان تعداد ۱۵۲ گونه گیاهی وجود دارد. از این میان تعداد ۱۳۸ گونه علفی، تعداد ۳ گونه درختی، ۹ گونه درختچهای و ۱۲ گونه بوتهای است.
در این منطقه گونههای گیاهی از قبیل هزار خار استوانهای، سیاه تنگرس فارسی، تنگرس، کتان سفید، پونه سای مواج، پونه سای تنک، آویشن دنایی برگ نقرهای، آویشن، شلیل، مینای صخرهای، لبدیسی بوتهای نمدی، گل گندم زاگرسی، گل گندم بیابانی، زبان پس قفای غدهدار، مریم گلی سیخکدار، لب خرگوشی و چارچار دنایی جزو گونههای در معرض تهدید هستند.
در منطقه حفاظتشده ملوسان در مجموع تعداد ۲۵۳ گونه از ۵ رده جانوران شامل ۳۴ گونه پستاندار، ۱۶۴ گونه پرنده، ۳۴ گونه خزنده، ۴ گونه دوزیست و ۱۷ گونه ماهی گزارش شده است.
پرندگان شامل لک لک سفید، عقاب دریایی دم سفید، سارگپه، سارگپه پا بلند، پیغو، قرقی، عقاب دو برادر، عقاب تالابی، عقاب شاهی، عقاب طلایی، کرکس، هما، دال، عقاب مار خور، بحری، بالابان، شاهین، لیل و دلیجه جزو گونه های ارزشمندتر هستند. از بین خزندگان، لاکپشت مهمیزدار و کورمار و از بین پستانداران، قوچ و میش، شنگ، کفتار، گرگ و خفاش نعل اسبی بزرگ گونههای در معرض تهدید منطقه هستند.
لشگردر ملایر
منطقه حفاظتشده «لشگردر» در منطقهای کوهستانی واقع در شرق و جنوب شرقی ملایر است. مطالعه پیشینه تاریخی آن مشخص میکند که قدمتی برابر با تاریخ کهن ملایر فعلی داشته و به زمان حکومت مادها در این سرزمین میرسد و سران زندیه در زمان صفویه در این قلعه ساکن بودهاند. این منطقه و نواحی اطراف آن محل تاخت و تاز ایلیات آن زمان از جمله ایل زند بوده و نام لشگردر از زمان کریم خان زند بر این ناحیه مانده است. منطقه حفاظتشده لشگردر با وسعت 16هزار هکتار و با ارتفاع 2758 متر از سطح دریا در استان همدان واقع شده و به لحاظ طبیعت مساعد از نظر آب، پوشش گیاهی و شرایط اقلیمی همواره زیستگاه مناسبی برای جانوران و پرندگان بوده است.
این منطقه دارای آب و هوای نیمه خشک و سرد و معتدل بوده و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانهای است. متوسط میزان بارندگی این منطقه معادل 289 میلی متر در سال و میانگین درجه حرارت سالیانه معادل 14 درجه سانتیگراد است. گرمترین ماههای سال تیر و سردترین ماه سال دیماه است. در این منطقه منطقه سالانه بیش از 2 ماه یخبندان وجود دارد که عمدتاً در ماههای دی و بهمن اتفاق میافتد.
به رغم کم بودن میزان نزولات جوی و محدودیت منابع آبی و استقرار اکوسیستم خشک و سرد، این منطقه از تنوع زیستی به ویژه پوشش گیاهی بسیار غنی برخوردار بوده و از این رو رشد و تکثیر حیات وحش آن در خور توجه است. لشگردر از لحاظ شرایط و توان اکولوژیکی با وجود چشمههای آب دائمی، زیستگاههای مختلف کوهستانی، ارتفاعات، صخرهها و درههای متعدد، محل مناسبی برای زیست انواع پستانداران، خزندگان و پرندگانی است که در منطقه در توازن و تعادل زیستی به سر میبرند.
همچنین وضعیت توپوگرافی و شرایط طبیعی موجود این زیستگاه، از جمله عوامل پایداری و تعادل منطقه و حفظ حیات وحش به شمار میآید.
منابع آبی منطقه را چشمههای فصلی و دائمی تشکیل میدهند. چشمههای دائمی منطقه از قبیل چشمه اوضامن، چشمه دره سلطانآباد، چشمه سییک و چشمه غار و چشمه بید عمدهترین منابع آب منطقه و تأمینکننده یکی دیگر از نیازها و عوامل زیستی محسوب میشوند. غنیترین این چشمهها، چشمه اوضامن است که مجاور پادگان امام علی (ع) واقع شده است.
این منطقه دارای دو پاسگاه محیطبانی در روستاهای مجاور منطقه (ازناوله و سلطان آباد) است. پاسگاه سلطانآباد با داشتن تمامی امکانات رفاهی همه ساله پذیرای تعداد زیادی از دانشجویان و اساتید و گردشگران داخلی و خارجی است. پاسگاه ازناوله نیز که محل استقرار غیردائمی گارد منطقه است؛ با داشتن تمامی امکانات اقامتی و خودرو و موتور سیکلت در راستای اهداف حفاظتی نقش تعیینکنندهای را در منطقه ایفا میکند.
منطقه حفاظت شده لشگردر دارای گیاهان متنوعی از تیپ گیاهان کوهستانی است، به طوری که بیشتر ذخایر گیاهی استان همدان در آن دیده میشود. پوشش گیاهی در ارتفاعات ضعیفتر از دامنههاست و در اطراف چشمهها و جویبارها، گیاهان علوفهای غالب هستند. در حالیکه در ارتفاعات گیاهان درختچهای به ویژه گونه گون و کلاه میرحسن فراوان دیده میشود، در دامنهها گونههای متعددی از گندمیان و تیره نعناعیان به فراوانی میروید. در این منطقه انجیر بادام کوهی نیز دیده میشود.
در مجموع کلاه میرحسن، گون، گل گندم، بروموس، علف بادبزنی، نخود وحشی، پیچک صحرایی، خاکشیر، میخک، کنگر، علف چای، زنبق وحشی، کاکوتی، اسپند، چوبک یا گلکه، شکر تیغال، چای علفی، آلوچه وحشی، زالزالک وحشی، رز و بید وحشی، انجیر کوهی، بادام کوهی، یونجه وحشی و لاله واژگون از عمدهترین گیاهان منطقه لشگردر هستند.
از گیاهان دارویی منطقه میتوان به کنگر، کاسنی، ریواس، کاکوتی، شیرین بیان، بارهنگ، پونه، پنیرک و شمعدانی اشاره کرد.
عمدهترین وحوش موجود در منطقه لشگردر، کل و بز، قوچ و میش است و ارتفاعات منطقه جایگاه مناسبی برای رشد و تکثیر به شمار میآید.
با وجود پوشش گیاهی مناسب و نیز منابع آب کافی علاوه بر پستانداران ذکر شده گوشتخوارانی نظیر گرگ، روباه، شغال، کفتار نیز در منطقه پراکندهاند. تشی، گورکن و خرگوش نیز از گونههای جانوری موجود در این منطقه هستند.
در منطقه لشگردر علاوه بر وحوش ذکرشده تعداد زیادی از پرندگان چه به صورت فصلی و چه به صورت بومی وجود دارد که از مهمترین آنها میتوان به عقاب طلایی، دلیجه، کبک نوک سرخ، تیهو، جغد، کمرکولی، سسک، فاخته، زردپره، دارکوب و پری شاهرخ اشاره کرد.
ملایر گلپرآباد
با وسعتی حدود 8 هزار و 326 هكتار، در فاصله حدود 40 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان ملایر واقع شده و مدیریت بخشی از آن بر عهده استان مرکزی است. این منطقه شامل تپه ماهورها و بخشهایی از آن صخرهای و در پاییندست مناطق دشتی وجود دارد و در کل دارای سیمای کوهستانی است. زمستان این منطقه سرد و نزولات جوی اغلب به صورت برف است.
در این منطقه تعداد 6 چشمه شناسایی شده که پراکنش مناسبی دارند. از این رو در تأمین آب وحوش بسیار مهم و حیاتی هستند. در اطراف منطقه سه روستای ده میانه، گرجائی و گلپرآباد قرار دارند. این منطقه جزء پيشكوههاي زاگرس غربي به شمار ميآيد و از شمال و جنوب با ارتفاعات متعددي محدود شده است و تحت تأثير جريانات عمومي هوا در اين بخش از زاگرس است و به رغم كمبودن ميزان نزولات جوي (حدود 300 ميليمتر ميانگين سالانه) و محدوديت منابع آبي و استقرار در اكوسيستم سرد و خشک، از تنوع حياتي به ويژه پوشش گياهي بسيار غني برخوردار است. از اين رو رشد و تكثير حيات وحش آن در خور توجه است. بر این اساس در سال 1385 به عنوان منطقه شکار ممنوع معرفی و سپس به دلیل داشتن شرایط مساعد زیستی و تنوع گونهای مناسب در سال 1386 به عنوان منطقه حفاظت شده ارتقاء سطح يافته است.
تیپ پوشش گیاهی غالب در مناطق دشتی مرتعی و در تپه ماهورها به صورت بوتهای و در ارتفاعات درختچهها وجود دارند. از گونههای گیاهی این منطقه ورک، سنجد، بادام کوهی، زالزالک، آلبالو وحشی، کنگر، گون، شکر تیغال، گراس، جو وحشی، بله گوش، جگن، جاروکوهی، آویشن، چای کوهی، بومادران و از این دست را میتوان نام برد.
در نتيجه بررسيهاي انجامشده در منطقه پريدر وجود 15 گونه از پستانداران مشخص شده است. از گونههاي شاخص اين منطقه ميتوان به قوچ و ميش ارمني و گونههای جرد ايراني، موش صحرايي، خارپشت اروپايي، دوپاي کوچک، خارپشت گوش بلند، خرگوش، راسو، رودك و گراز اشاره کرد. گونههاي مشاهده و ثبتشده از 5 راسته پستانداران ايران در قالب 9 خانواده بودند. این منطقه زیستگاه گونه حمایت شده قوچ و میش ارمنی است. از پرندگان این منطقه کبک، تیهو، انواع گنجشک سانان، کمرکولی، سار، پری شاهرخ، عقاب طلایی و دلیجه را میتوان نام برد. بخشهاي زيادي از منطقه به صورت تپه ماهوري است که زيستگاه مناسب گونه قوچ و ميش است. علاوه بر اينها وجود مناطق گذرگاهي و پناه باعث ايجاد شرايط فيزيکي مناسب براي قوچ و ميش ميشود.
آلمابلاغ اسدآباد
مساحت منطقه 8 هزار هکتار است و گونههای شاخص آن قوچ و میش هستند. تعداد آنها حدود 20 راس در این زیستگاه است. همچنین عقاب طلایی، کبک، خرچنگ، روباه و خرگوش از جمله مواردی است که در این منطقه وجود دارد.
مشکل عمده این منطقه عشایر است که باید این مسأله پیگیری شود. چرای بیش از حد آسیب جدی به منطقه وارد کرده است. یکی از ویژگیهای منطقه این است که گونههای مختلف گیاهی در این جا دو باربه گل مینشینند. یک بار در فروردینماه و یک بار در شهریورماه.
خانگرمز تویسرکان
منطقهاي است با الكوسيستم كوهستاني كه نام خود را از كوهي به همين نام گرفته است و قله آن با چشماندازي زيبا و ارتفاع 2853 متر از سطح دريا، در 34 كيلومتري غرب تويسركان و جنوب غربي رشته كوه الوند و شرق دشت اسدآباد قرار گرفته است. اين منطقه از لحاظ پوشش گياهي و تنوع گونههاي گياهي و مرتعي و منابع تغذيهاي وحوش بسيار غني است و عمدتا از نوع گون و بله گوش هستند.
شکار و صید غیرمجاز، فعالیتهای دامداری، کشاورزی و باغداری روستاییان مستقر در روستاهای حاشیه منطقه، بوتهکنی و برداشت بیرویه از گیاهان به منظور مصارف سوختی و تغذیه دام و بعضا استفادههای دارویی و صنعتی، چرای غیرمجاز و بیش از ظرفیت قابل تحمل، پیش از فصل و کاهش گستره کمی و کیفی گونههای گیاهی که منجر به محدود شدن قلمرو جانوران وحشی میشود از جمله مشکلات این منطقه حفاظتشده است.
خبرنگار: فاطمه کاظمی
